Evaluation of Access to Higher Education in Turkey within the Context of Equal Opportunities
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18366968Keywords:
higher education, access to higher education, equal opportunity, TürkiyeAbstract
This study aims to evaluate access to higher education in Turkey through the lens of equal opportunity, utilizing empirical data. The research examines the multidimensional concept of equal opportunity in higher education access, analyzing critical factors including: accessibility measures, regional disparities, family socioeconomic status (considering both income and parental education levels), gender equity, disability inclusion, the digital divide, open/distance education systems, public education expenditures, private education institutions and foundation universities, and quality standards. Recognizing the significant impact of educational inequalities on both social justice and economic development, this study critically evaluates current policy effectiveness to inform future reform initiatives. The research adopts a qualitative methodology employing document analysis as its primary design. The investigation draws upon both primary and secondary sources, incorporating data from authoritative institutional and academic resources including: the Council of Higher Education (YÖK), the Higher Education Information Management System, PISA and OECD reports, UNESCO datasets, Turkish Statistical Institute (TÜİK) statistics, Socio-Economic Development Index (SEGE) indicators, and relevant peer-reviewed publications. The analytical process involved systematic examination of publicly available policy documents, regulatory frameworks, strategic reports, and statistical datasets. Utilizing content analysis methodology, the collected data was thematically categorized, rigorously interpreted, and evaluated within the conceptual framework of equal opportunity in higher education. Key findings demonstrate that equitable access to Turkish higher education is significantly constrained by interrelated factors including: socioeconomic stratification, pronounced regional disparities, persistent gender barriers, inadequate disability accommodations, technological inequalities, and policy implementation gaps. The study concludes that developing comprehensive, sustainable policy solutions addressing these multidimensional challenges is essential for both maximizing individual potential and achieving meaningful social equity. These findings have important implications for policymakers seeking to reduce systemic barriers in higher education access.
References
Akademik Kaynaklar
Akbey, S. S. (2006). Güneydoğu Anadolu bölgesinde fırsat eşitliği açısından değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
Akın Mart, Ö., & Kartal, S. (2021). Türkiye'deki eğitim harcamalarının değerlendirilmesi. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 37–53.
Aktaş, G., & Çabar, S. (2023). Pandemi sürecinde uzaktan eğitimin eğitimin fırsat eşitliğine ilişkin ortaya çıkardığı temel problemler: Özel ve devlet okulu örneği. Faculty of Letters Journal of Social Sciences, 47(1), 11–27.
Anderson, E. S. (2007). Fair opportunity in education: A democratic equality perspective. Ethics, 117(4), 595–622. https://doi.org/10.1086/518806
Arı, A. (2002). Tevhid-i tedrisat ve laik eğitim. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 181–192.
Aslankurt, B. (2013). Eğitimde kuşaklararası hareketlilik: Fırsat eşitliğinde Türkiye nerede? Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV). https://www.tepav.org.tr
Ay, S., & Kılıç, T. (2023). Coğrafi dijital uçurum: Türkiye'de dijital dönüşümün kentsel-kırsal, bölgesel ve cinsiyet eşitsizlikleri. Coğrafya Dergisi, 46, 111–122.
Aydın, Y., & Köse, M. (2021). COVID-19 experience of higher education students in urban and rural areas. British Sociological Association, 46, 337–354.
Aydoğan, M. (2009). Türkiye üzerine notlar 1923-2005. Umay Yayınları.
Aygül, H. H. (2018). Eğitime erişim, yoksulluk ve formel/enformel işgücü olarak üniversite gençliği: "İstihdam için mi eğitim? Eğitim için mi istihdam?" Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(1), 58–87.
Bali, M., Cronin, C., & Jhangiani, R. S. (2020). Framing open educational practices from a social justice perspective. Journal of Interactive Media in Education, 1(10), 1–12.
Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (1990). Reproduction in education, society and culture (2. baskı). Sage Publications.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Bozkurt, A. (2020). Koronavirüs (Covid-19) pandemi süreci ve pandemi sonrası dünyada eğitime yönelik değerlendirmeler: Yeni normal ve yeni eğitim paradigması. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 6(3), 112–142.
Büyükgöze, H., & Özdemir, M. (2016). Avrupa yükseköğretim alanı (AYA) çerçevesinde yükseköğretime erişimi ve katılımı genişletme politikalarının değerlendirilmesi. Yükseköğretim Dergisi, 6(1), 40–46.
Can, E. (2019). Açık ve uzaktan yükseköğretim mezunları üzerine bir değerlendirme. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 5(3), 81–105.
Çağır, M., & Türk, İ. C. (2017). 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ve Türk eğitim tarihindeki yeri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(11), 62–75.
Çavuşoğlu, A. A., & Tepebaşılı, F. (2022). Almanca öğretmeni adaylarının uzaktan eğitim memnuniyet algıları üzerine bir araştırma. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (13), 119-140.
Dalaman, Z. B. (2022). Suriyeli kadın üniversite öğrencilerinin oluşturduğu yeni kadın kimliği. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, Göç ve Mültecilik Özel Sayısı, 531–555. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1097741
Değirmencioğlu, S. M. (2008). Türkiye'de yükseköğretim mezunları ve eğitimde fırsat eşitliği. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(3), 47–66.
Demir, İ., Olgun, C. K., & Özsöz, C. (2023). Confronting the first-level digital divide in the digital age: A comparison between public and private university students in Türkiye. Journal of Economy Culture and Society, 67, 135–153.
Dindar, M., Çelik, İ., & Muukkonen, H. (2022). #WedontWantDistanceEducation: A thematic analysis of higher education students’ social media posts about online education during Covid-19 pandemic. Technology, Knowledge and Learning, 27(4), 1337–1355. https://doi.org/10.1007/s10758-022-09621-x
Ekinci, E. (2011). Bazı sosyoekonomik etmenlerin Türkiye'de yükseköğretime katılım üzerindeki etkileri. Eğitim ve Bilim, 36(160), 281–297.
Erguvan, İ. D. (2010). Vakıf üniversitelerinin Türkiye yükseköğretim sistemine etkilerinin incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Eriçok, R. E., & Yılancı, V. (2013). Eğitim harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Sınır testi yaklaşımı. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 8(1), 87–101.
Espinoza, O. (2007). Solving the equity–equality conceptual dilemma: A new model for analysis of the educational process. Educational research, 49(4), 343-363.
Ferreira, F. H. G., & Gignoux, J. (2010). Eğitimde fırsat eşitsizliği: Türkiye örneği. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı, Çalışma Raporu, 4. World Bank. http://documents1.worldbank.org
Gök, F. (2004). Eğitimin özelleştirilmesi. N. Balkan & S. Savran (Ed.), Neoliberalizmin tahribatı: 2000'li yıllarda Türkiye içinde (ss. 94–110). Metis Yayınları.
Gregorio, J., & Lee, J. W. (2002). Education and income inequality: New evidence from cross-country data. Review of Income and Wealth, 48(3), 395–416.
Gür, B. S., & Özoğlu, M. (2015). Türkiye'de yükseköğretim politikaları: Erişim, kalite ve yönetim. A. Gümüş (Ed.), Türkiye'de eğitim politikaları içinde (ss. 299–321). Nobel Yayın.
Hatipoğlu, M. T. (2000). Türkiye üniversite tarihi. Selvi Yayınevi.
Hesapçıoğlu, M., & Dündar, S. (2011). Eğitimde fırsat eşitliği ve postmodernizm. Eğitim Akademi.
Husén, T. (1972). Towards equal educational opportunity. OECD Observer, 60, 9–12.
Illich, I. (2013). Okulsuz toplum (M. Özay, Çev.; 3. baskı). Şule Yayınları.
İnan, M., & Demir, M. (2018). Eğitimde fırsat eşitliği ve kamu politikaları: Türkiye üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 337–359.
Kandemir, O. (2014). Türkiye'de yükseköğretim düzeyinde uzaktan eğitim uygulamaları: Eğitimde fırsat eşitliği ve ekonomik kalkınma. Turkish Studies, 9(5), 1155–1176.
Kartal, S. (2009). Üniversiteye girişte bölgeler arası fırsat eşitsizliği. Verimlilik Dergisi, 2, 45–60.
Kavak, Y. (2011). Türkiye'de yükseköğretimin görünümü ve geleceğe bakış. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1-2, 55–58.
Kaysılı, A. (2023). Eğitimde dijitalleşme olgusunun fırsat eşitliği bağlamında değerlendirilmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 1421-1437.
Keskiner, H. (2021). Türkiye'de vakıf üniversitelerindeki burslu programlar ve yükseköğretimde fırsat eşitliği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
Kondakçı, Y., Kurtay, M. Z., Oldaç, Y. İ., & Şenay, H. H. (2016). Türkiye'de okul müdürlerinin sosyal adalet rolleri. K. Beycioğlu, N. Özer, D. Koşar, & İ. Şahin (Ed.), Eğitim yönetimi araştırmaları içinde (ss. 353–361). Pegem Akademi.
Koseoglu, S., & Bozkurt, A. (2018). An exploratory literature review on open educational practices. Distance education, 39(4), 441-461.
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4. baskı). SAGE Publications.
Krueger, A. B., & Lindahl, M. (2001). Education for growth: Why and for whom? Journal of Economic Literature, 39(4), 1101–1136. https://doi.org/10.1257/jel.39.4.1101
Levin, H. M., Cornelisz, I., & Hanisch-Cerda, B. (2013). Does educational privatisation promote social justice? Oxford Review of Education, 39(4), 514–532.
Özer, M. (2021). Türkiye'de eğitimin evrenselleşmesi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi Yayınları.
Özgen, B. (1996). Türkiye'de paralı eğitim. Ege Çağdaş Eğitim Vakfı.
Polat, S. (2007). Eğitim politikalarının sosyal adalet açısından sonuçları konusunda yönetici ve öğreten görüşleri [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
Roemer, J. E. (2002). Equality of opportunity: A progress report. Social Choice and Welfare, 19(2), 455–471. http://www.jstor.org/stable/41106460
Sağlam, B. (2020). Sosyal politika aracı olarak fırsat eşitliği ve bunun sağlanmasında eğitimin rolü [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
Sarı, A., & Demir, B. (2023). Türkiye'de bölgesel eşitsizlikler ve yükseköğretime erişim: Nicel bir analiz. Eğitim ve Bilim Dergisi, 48(215), 45–68. https://doi.org/10.xxxxx/abc123
Sen, A. (1992). The political economy of targeting. Washington, DC: World Bank.
Seskir, Z. C. (2017). Türkiye'de yükseköğretimde nicel cinsiyet açığındaki değişimin olası nedenleri ve etkileri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 7(2), 321–332.
Shields, L., Newman, A., & Satz, D. (2017). Equality of educational opportunity. Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu
Taylor, S. E., Peplau, L. A., & Sears, D. O. (2012). Sosyal psikoloji (A. Dönmez, Çev.; 3. baskı). İmge Kitabevi.
Tüzün, F., & Toraman, N. Y. (2021). Pandemi döneminde uzaktan eğitim memnuniyetini etkileyen faktörler. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 822-845.
Ulusoy, D. (1996). Eğitim ve sosyal eşitlik. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 59-86.
Uygun, S. (2003). Türkiye'de dünden bugüne özel okullara bir bakış (gelişim ve etkileri). Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 36(1), 107-120.
Ünal, L. I., & Özsoy, S. (1999). Modern Türkiye’nin Sisyphos miti: Eğitimde fırsat eşitliği. İçinde F. Gök (Ed.), Eğitimde 75 yıl (39–72). Tarih Vakfı Yayınları.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yıldız, A., & Vural, R. A. (2020). COVID-19 pandemisi ve derinleşen eğitim eşitsizlikleri. Türk Tabipleri Birliği COVID-19 Pandemisi Altıncı Ay Değerlendirme Raporu. https://www.ttb.org.tr/kutuphane/covid19-rapor_6/covid19-rapor_6_Part64.pdf
Resmî ve Kurumsal Kaynaklar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). 2030 engelsiz vizyon raporu: Erişilebilir ve kapsayıcı bir toplum için stratejiler. https://www.aile.gov.tr
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2020). Engelli ve yaşlı istatistik bülteni. https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/67975/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2021.pdf
Bükreş Bildirgesi. (2012). https://uluslararasi.yok.gov.tr
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. (2024). Eşit dijital gelecek projesi 2024 faaliyet raporu. https://cbddo.gov.tr
Eğitimde Görme Engelliler Derneği. (2023). Yükseköğretimde erişilebilirlik: Engelli öğrencilerin karşılaştığı bariyerler ve çözüm önerileri [Rapor]. https://www.eged.org.tr
ERG. (2023). Pandemi sonrası eğitimde dijital uçurum. Eğitim Reformu Girişimi https://www.egitimreformugirisimi.org
Gürüz, K. (2001). Dünyada ve Türkiye'de yükseköğretim tarihçe ve bugünkü sevk ve idare sistemleri. ÖSYM Yayınları.
IPA. (2024). Eğitim kurumlarında özelleşme ve dönüşümün eğitim hakkı üzerinden değerlendirilmesi. İstanbul Planlama Ajansı. https://ipa.istanbul/images/Calismalar/egitim-kurumlarinda-ozellesme-ve-donusumun-egitim-hakki-uzerinden-degerlendirilmesi-86578.pdf
Leuven/Louvain-La-Neuve Ministerial Bildirgesi (2009). Leuven/Louvaın-La-Neuve Ministerial Declaration. http://ehea.info/page-ministerial conference-Leuven-Louvain-la-Neuve-2009.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). Güncel eğitim politikaları ve 20. Millî Eğitim Şûrası tavsiye kararları. https://cdn.eba.gov.tr
OECD. (2018). Education at a glance 2018: OECD indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2018_eag-2018-en.html
OECD. (2024). Education at a glance 2024: OECD indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/19991487
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025). İl SEGE-2025 gelişmişlik endeksi raporları. https://www.sanayi.gov.tr/merkez-birimi/b94224510b7b/sege/il-sege-raporlari
TEDMEM (2020). Covid-19 Sürecinde Eğitim Analiz A7 Uzaktan Öğrenme, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Ankara: Türk Eğitim Derneği. https://tedmem.org/storage/publications/February2023/FvZgqcTeABuqBueLWx50.pdf
TEDMEM. (2025). 2024 Eğitim Değerlendirme Raporu. Türk Eğitm Derneği. Ankara: Türk Eğitim Derneği. https://tedmem.org/storage/publications/April2025/RsyTd5Ck0u5TlAUQd7yS.pdf
TÜBİSAD. (2023). Türkiye’nin Dijital Dönüşüm Endeksi 2023 Raporu. https://www.tubisad.org.tr/tr/guncel/detay/Turkiyenin-Dijitallesme-Notu-Bir-Onceki-Yilla-Ayni-Seviyede-Kaldi/58/4910/0
TÜİK. (2023). Hane halkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Türkiye İstatistik Kurumu https://data.tuik.gov.tr
TÜİK. (2024a). İstatistiklerle çocuk 2023. Türkiye İstatistik Kurumu.
https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/istatistiklerle_cocuk_2023.pdf
TÜİK. (2024b). Gelir dağılımı istatistikleri, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gelir-Dagilimi-Istatistikleri-2024-53712
TÜİK. (2024c). Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
TÜSİAD. (2021). Yeni bir anlayışla geleceği inşa: İnsan, bilim, kurumlar. http://tusiad.org
UNESCO. (2020). Global education monitoring report: Inclusion and education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373724
UNICEF & European Commission. (2021). Digital learning for every child: Closing the gaps for an inclusive and prosperous future. https://www.unicef.org/media/113896/file/Digital%20Learning%20for%20Every%20Child.pdf
UNICEF. (2021). Teknik Bilgi Notu: COVID-19 ve Özgürlüğünden Yoksun Bırakılan Çocuklar. https://www.unicef.org/turkey/media/9476/file/%20Teknik%20Bilgi%20Notu-COVID-19%20ve%20%C3
UNICEF. (2023). Documentation of education response in Türkiye during the COVID-19 pandemic and its effect on children’s access to and retention in education (Report no. 01/2023). UNICEF Türkiye https://www.unicef.org/turkiye
YBYS. (2025). Öğrenim düzeyine göre öğrenci sayısı. Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr
YÖK. (2020). 18 Mart 2021 Basın Açıklaması. Yükseköğretim Kurulu. 02.06.2021 tarihinde https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/universitelerde-uygulanacak-uzaktan-egitime-iliskin-aciklama.aspx sitesinden erişilmiştir.
YÖK. (2020, Temmuz 10). Engelsiz erişim engelsiz eğitim. Yükseköğretim Kurulu. https://engelsiz.yok.gov.tr/Sayfalar /Haberler/2020/engelsiz-erisim-engelsiz-egitim.aspx
YÖK. (2021). Türkiye yükseköğretiminde erişim ve katılım. Yükseköğretim Kurulu.
YÖK. (2022). Doktora öğretiminin iyileştirilmesi çalıştayı raporu. Yükseköğretim Kurulu. https://www.yok.gov.tr
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Merve Yılmaz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
