İstanbul Ansiklopedisi Dizisi Üzerine Dijital Etnografik Bir İnceleme: Sosyal Medyada İzleyici Temsilleri ve Toplumsal Kodlar
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18367099Anahtar Kelimeler:
dijital etnografı, İstanbul ansiklopedisi, sosyal kimlikÖzet
Bu çalışma, İstanbul Ansiklopedisi dijital dizisine yönelik sosyal medya platformlarında paylaşılan izleyici yorumlarını dijital etnografı yöntemiyle inceleyerek, izleyici söylemlerinin toplumsal kodlar ve kimlik inşası üzerindeki rolünü analiz etmektedir. Araştırmanın veri setini, 20 Nisan–20 Mayıs 2025 tarihleri arasında İstanbul Ansiklopedisi dizisinin resmi Instagram hesabı üzerinden kamuya açık olarak paylaşılan 41 gönderi altında yer alan 65 izleyici yorumu oluşturmaktadır. Nitel araştırma desenine dayalı olarak yürütülen çalışmada, izleyici yorumları tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş; her bir yorumun birden fazla temaya karşılık gelebileceği kabul edilerek çoklu kodlama yaklaşımı benimsenmiştir. Analiz sürecinde kimlik, toplumsal hafıza, göç, aidiyet ve toplumsal cinsiyet olmak üzere beş temel sosyolojik tema çerçevesinde kodlama yapılmıştır. Bu doğrultuda, kimlik temasında 135, toplumsal hafıza temasında 114, aidiyet temasında 118, toplumsal cinsiyet temasında 77 ve göç temasında 54 kodlama tespit edilmiştir. Kuramsal zeminde sosyal kimlik kuramı, sosyal inşa yaklaşımı ve toplumsal hafıza çalışmaları temel alınarak, dijital ortamda kolektif anlamların ve kimlik anlatılarının nasıl üretildiği tartışılmıştır. Bulgular, dijital medyanın toplumsal hafızanın yeniden inşasında ve kolektif kimliğin müzakere edilmesinde etkin bir alan sunduğunu; özellikle göçmen kimlikler ve toplumsal cinsiyet rollerinin dijital kamusal alanda izleyici söylemleri aracılığıyla görünürlük ve anlam kazandığını ortaya koymaktadır. Çalışma, çevrimiçi platformları birer sosyal mekân olarak ele alarak, İstanbul merkezli kolektif belleğin dijital kültür içerisindeki dönüşüm dinamiklerini anlamaya katkı sunmaktadır.
Referanslar
Ağaç Sucu, S. (2019). İletişim araştırmalarının yeni trendi: Etnografi. ISophos: Uluslararası Bilişim, Teknoloji ve Felsefe Dergisi, 3, 29–57.
Akdemir Şahyar, D., Tüfekçioğlu, S., & Karlıdağ, B. (2023). İnsan hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve Avrupa Birliği: Avrupa Parlamentosunda kadın temsiliyeti üzerine bir inceleme. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 497–517.
Allen, K. A., Kern, M. L., Rozek, C. S., McInerney, D. M., & Slavich, G. M. (2021). Belonging: A review of conceptual issues, an integrative framework, and directions for future research. Australian Journal of Psychology, 73(1), 87–102. https://doi.org/10.1080/00049530.2021.1883409
Allen, K. A., Greenwood, C. J., Berger, E., Patlamazoglou, L., Reupert, A., Wurf, G., O’Connor, M., Sanson, A., & Olsson, C. A. (2024). Adolescent school belonging and mental health outcomes in young adulthood: Findings from a multi-wave prospective cohort study. School Mental Health, 16(2), 149–160. https://doi.org/10.1007/s12310-023-09626-6
Atik, A., & Bilginer Erdoğan, Ş. (2014). Toplumsal bellek ve medya. Atatürk İletişim Dergisi, (6), 1–16.
Ayaz, E. (2021). Aidiyet kavramı ve türlerine yönelik literatür taraması. International Academic Social Resources Journal, 6(22), 2173–2178.
Balcı, M. E. (2023). Zorunlu göç: Kimlik, aidiyet ve uyum çerçevesinde bir değerlendirme. Tezkire, 81, 109–124.
Barua, H., & Maheshwari, N. (2025). The interplay between migration and self-identity: A structured review using TCCM and bibliometric analysis. Frontiers in Psychology, 16, 1563508. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1563508
Branje, S., De Moor, E. L., Spitzer, J., & Becht, A. I. (2021). Dynamics of identity development in adolescence: A decade in review. Journal of Research on Adolescence, 31(4), 908-927. https://doi.org/10.1111/jora.12678
Ceyhan, M., & Sancar, M. K. (2023). Gerçeklik ve mizansen arasında bir tanıklık hikayesi: “İki Şafak Arasında” filminin mizansen eleştirisi. Türkiye Medya Akademisi Dergisi, 3(5), 195–215.
Crocetti, E., Albarello, F., Meeus, W., & Rubini, M. (2023). Identities: A developmental social-psychological perspective. European Review of Social Psychology, 34(1), 161–201. https://doi.org/10.1080/10463283.2022.2104987
Çiçekoğlu, F., & Nacar, S. (2022). İki Şafak Arasında etik ve ahlak: Selman Nacar’la filmlerindeki ikilemlere dair söyleşi. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 169–177. https://doi.org/10.47613/reflektif.2022.62
Ekici, S., & Tuncel, G. (2015). Göç ve insan. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 9–22.
Ergün, N. (2020). Kimlik gelişimi: Anlatı kimliği ve kuşaklararası anlatı kimliği. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(4), 455–475.
Gökoğlu, S. (2021). Türkiye’de toplumsal cinsiyet algısı. International Social Sciences Studies Journal, 7(82), 2049–2058.
Halaç, H. H., & Demir, İ. (2017). Toplumsal hafızamız kültürel mirasımız. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52), 1441–1445.
Han, Y. (2023). Evolution of mediated memory in the digital age: Tracing its path from the 1950s to 2010s. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 603. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02129-4
Hu, J., & Cheung, C. K. J. (2024). Social identity and social integration: A meta-analysis exploring the relationship between social identity and social integration. Frontiers in Psychology, 15, 1361163. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1361163
Kaplan, İ., & Celilzade, H. (2025). Sosyal medyadaki nostalji içerikli paylaşımlar üzerine felsefi bir okuma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(5), 2925–2943. https://doi.org/10.15869/itobiad.1789109
Kaya, S. (2021). Sosyal medya kullanıcılarının dijital kimlik inşası sürecinde kültürel faaliyet ve sanat ile ilgili paylaşımlarının rolü. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 11(4), 1403–1419.
Kızıltaş, M. (2020). Reşat Ekrem Koçu’nun “İstanbul Ansiklopedisi” adlı eserinde yer alan divan ve halk şairlerinin biyografilerine dair. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 20, 349-376. https://doi.org/10.29000/rumelide.791727
Mandolessi, S. (2024). Memory in the digital age. Open Research Europe, 3, 123. https://doi.org/10.12688/openreseurope.16228.2
Mete, M. (2023). Sosyal kimlik teorisi ve göçmen kimliğinin ötekileştirilmesi süreci: Stereotipleştirmeye yönelik psikopolitik bir analiz. Akademik İncelemeler Dergisi, 18(2), 470–489.
Mijić, A. (2022). (Re-)Construction of identity and belonging after forced migration. Journal of Refugee Studies, 35(3), 1107–1127. https://doi.org/10.1093/jrs/feac020
Molo, Ü. (2023). Sanal gerçeklik teknolojilerinde göç teması ve heterotopik mekân anlatıları. KİLAD, (22), 151–170.
Nas, F. (2022). Aidiyet türü olarak kimlik, etnisite ve ulusçuluk kavramları arasındaki ilişki. Sosyologca, 23, 69–83.
Özkılıçcı, G., & Yamaner, O. (2025). The moderating role of gender in perceived discrimination levels and political participation of Turkish women. Human Affairs, 35(2), 509–528.
Özmen, S., & Vural, A. M. (2023). Medya profesyonellerinin medyada kadın temsili algısı. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, (20), 1–30. https://doi.org/10.58793/marusad.1393716
Saka, E. (2021). Dijital etnografi literatürüne bir bakış. Strata, 8, 71–84.
Sönmez, B., & Daşlı, Y. (2024). Göç ve kültür ilişkisi: Kuramsal bir çalışma. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 146, 154–166.
Şahin, A., & Şenol, D. (2024). Toplumsal aidiyet ve kimlik bağlamında gençlik. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 10(2), 137–148.
Tang, C., Qiu, T., & Li, Y. (2025). Heritage perspectives on cultural memory and spatial identity in Yuan River Basin, Hunan, China. npj Heritage Science, 13, 261. https://doi.org/10.1038/s40494-025-01841-5
Tarhan, B. (2023). Dindar yeni orta sınıfa dair bir inceleme: Çatlak ile İki Şafak Arasında filmlerinde hane ve dışarısı. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(3), 753–766.
Tekin, E. C. (2020). Kitap tarihi araştırmalarının önemli bir alanı: Ansiklopedilerin gelişimi ve ansiklopedi kültürü araştırmalarının önemi. ÇAKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 195–214.
Tekin, N., & Değirmenci, D. S. (2022). Ataerkil kültürde kadın, erkek ve toplum ilişkisi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 12(13), 187–198.
Türkoğlu, B., Sakallı-Uğurlu, N., & Kuzlak, A. (2018). How are women and men perceived? Structure of gender role stereotypes in Turkish culture. Nesne Psikoloji Dergisi, 6(13), 309–336.
Üstünbaş Erdoğan, B. (2024). From collective memory to media memory: digital environments in memory construction. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 25, 167–187. https://doi.org/10.26650/4boyut.2024.1527628
Yavuz, Y. (2024). Sanal kimlikler ve sanal aidiyet. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(3), 1573–1586. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1507349
Yazgan, A. M. (2025). Ziya Gökalp'in Milliyetçilik Anlayışı: Primordializm mi Modernizm mi?. Milliyetçilik Araştırmaları Dergisi, 7(1), 1-10.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yasemin Özsoylar
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
