Kan Davalarının Barış İnşa Süreçlerinde Kadının Görünmezliği: Arabuluculuk Mekanizmaları ve Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Üzerine Bir İnceleme (Ağrı İli Örneği)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21637203Anahtar Kelimeler:
Kan Davaları, Barış İnşası, Arabuluculuk, Toplumsal Cinsiyet, Kadının Görünmezliği, AğrıÖzet
Kan davaları, yalnızca bireyler arasında gerçekleşen bir şiddet biçimi değil; toplumsal ilişkileri, aile yapısını ve yerel güç dengelerini etkileyen karmaşık bir toplumsal olgudur. Bu çatışmaların sona erdirilmesinde önemli rol oynayan barış inşa süreçleri ve arabuluculuk mekanizmaları, çoğunlukla aşiret liderleri, aile büyükleri, din adamları ve kanaat önderleri gibi erkek aktörler tarafından yürütülmektedir. Buna karşılık, çatışmaların sosyal, ekonomik ve psikolojik sonuçlarından doğrudan etkilenen kadınlar, barış müzakerelerine ve karar alma süreçlerine ya çok sınırlı ölçüde katılmakta ya da bu süreçlerin tamamen dışında bırakılmaktadır. Bu çalışma, kesişimsellik teorisinden hareketle toplumsal cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi ve toplumsal statü gibi kesişen eşitsizlik eksenlerinin kadınların barış inşa süreçlerinden dışlanmasındaki rolünü incelemektedir. Çalışmada, kadınların uluslararası ve yerel çatışmalardaki barış inşa süreçlerinde üstlendikleri roller tartışılmakta; kan davalarına ilişkin müzakerelerdeki konumları ise Ağrı ili örneği üzerinden ele alınmaktadır. Nitel araştırma desenine dayanan çalışmanın verileri, 2025 yılının sonbaharında Ağrı ilinde gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilmiştir. Bulgular, arabuluculuk mekanizmalarının yaş, erkeklik, toplumsal statü, aşiret ilişkileri ve ekonomik güç gibi erkek egemen meşruiyet kaynakları üzerine kurulduğunu göstermektedir. Bu yapı, kadınların barış süreçlerinde meşru aktörler olarak kabul edilmesini engellemektedir. Bununla birlikte kadınlar, aile üyelerini uzlaşmaya teşvik etme ve toplumsal ilişkilerin yeniden kurulmasına katkı sunma gibi görünmez barış pratikleri aracılığıyla sürece dolaylı olarak katılmaktadır. Öte yandan bazı durumlarda kan bedeli olarak verilerek barış inşa süreçlerinde araçsallaştırılmaktadır. Çalışma, kadınların dışlanmasının bireysel tercihlerden değil, arabuluculuk kurumunun toplumsal cinsiyete dayalı yapısından kaynaklandığını ortaya koyarak toplumsal cinsiyet, kesişimsellik ve barış inşası literatürüne katkı sunmaktadır.
Referanslar
Akyüz, F. (2020, Aralık 1). Asur Belgelerinde Kan Parası. Belleten , s. 887-906.
Aljabiri, J., & Payton, J. (29.12 2015 ). Woman-for-Blood Marriages Persist in Iraq. Fair Observer. 07 05, 2025 tarihinde https://www.fairobserver.com/region/middle_east_north_africa/woman-for-blood-marriages-persist-in-iraq-21101/ adresinden alındı
Ateş Burç, S. (2024). From De-Tribalisation to Re-tribalisation: Conflict and Organisation Models in Discussing the Structural Transformation of Kurdish Tribes. International Journal of Kurdish Studies, 10(2), 314-338. https://doi.org/10.21600/ijoks.1490549
Atewologun, D (2018, 08). Intersectionality Theory and Practice. Oxford Research Encyclopedia of Business and Management. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190224851.013.48. adresinden alındı
Berktay, F. (1996) Tek Tanrılı Dinlerkarşısında Kadın. İstanbul: Metis Yayınları.
Beşikçi, İ. (1986) Türk Tarih Tezi ve Kürt Sorunu. Stockholm: Denge Komal.
Beşikçi, İ. (1992) Doğu’da Değişim ve Yapısal Sorunlar. İstanbul : Yurt Kitap.
Bodur, H. (2007) Çeşitli Boyutları ile Kan Davaları ve Namus Cinayetleri. İstanbul: Marmara Universitesi Sosyal Bilimler Hukuk Ana Bilim Dalı.
Bruinessen, M. v. (2015) Ağa, Şeyh, Devlet. (Y. Banu, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
CEDAW. (1997) Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi (CEDAW). Yeni Çözümler Derneği. Kadının İnsan Hakları Derneği. 06 11, 2023 tarihinde https://kadinininsanhaklari.org/savunuculuk/uluslararasi-sozlesmeler-ve-mekanizmalar/cedaw/ adresinden alındı
Cockburn, C. (2004). Mesafeyi aşmak: Barış mücadelesinde kadınlar (E. Kılıç, Çev.; T. Güney, Ed.). İletişim Yayınları.
Cockburn, C. (2009). Buradan baktığımızda: Kadınların militarizme karşı mücadelesi (F. Özlen, Çev.; Ö. Çelik, Yay. Haz.). Metis Yayınları.
Collins, P. H., & Bilge, S. (2020) Kesişimsellik- Teori ve Pratikte Toplumsal Adalet Arayışı. (E. Acar , Çev.) Ankara: FOL Kitap.
Crenshaw, K. W. (1991) Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence against Women of Color. Stanford Law Review, 43(6), s. 1241-1299.
Crensshaw, K. W. (1989) Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics. University of Chicago Legal Forum 1989,(1). http://chicagounbound.uchicago.edu/uclf/vol1989/iss1/8. adresinden alındı
Çağlayan, H. (2007) Analar, yoldaşlar ve tanrıçalar. İstanbul : İletişim Yayınları.
Çaro, E., Kappllanaj, M., & Sonila, D. (2013) Effects Of Blood Feuds On Women And Girls İn Albania: How They Can Contribute To Addressing The Problem. Albanian Institute for Public Affairs.
Eminoğlu, A., & Köse, B. (2024). Kadınların gayri resmi barış süreçlerindeki rolünün kadın haklarına yönelik çıktıları: Güney Afrika örneği. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 79(3), 537–558. https://doi.org/10.33630/ausbf.1283983
Enloe, C. (1990). Bananas, Beaches and Bases: Making Feminist Sense of International Politics. Berkeley: University of California Press.
Faraç, M. (2004). Töre Kıskacında Kadın. İstanbul: Günizi Yayıncılık.
Galtung, J. (1969) Violence, Peace, and Peace Research. Journal of Peace Research 6(3), 167-191.
Gatung, J. (1990) Cultural Violence. Journal of Peace Research 27(3), 291–305.
Gökalp, Z. (2011) Kürt aşiretleri hakkında sosyolojik tetkikler. . İstanbul: Kaynak Yayınları.
Gözelyüz, G., & Güngörer, F. (2023). Muş ili aşiret yapılanmalarında görülen çatışma ve anlaşmazlıkların çözümünde kanaat önderlerinin rolü. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 631–668.
Gümüş, E. (2018) 17. Yüzyılda Aşiret Geleneklerinin Şer’i Hukuktaki Yerine Dair Diyarbekir Mahkemesi'nden Bir Örnek: Kan Davalarında Sulh Amacıyla Kız Verme Âdeti ve Aşiretli Toplumlar Hakkında Bazı Değerlendirmeler. Turkish Studies, 13(1), 39-60.
Heckmann, L. Y. (2016) Kürtlerde Aşiret ve Akrabalık İlişkileri. İstanbul: İletişim Yayınları.
Kandiyoti, D. (2013) Cariyeler Bacılar Yurttaşlar Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. İstanbul: Metis yayınları.
Kapaklı, K. (1988) Urfa Hakkında Salname 1927. İstanbul: ilhami-Fevzi Matbaası İ.
McCall, L. (2005) The Complexity of Intersectionality. Journal of Women in Culture and Society, 30(3), 1771-1800.
Milliyet. (2019) Türkiye’nin kan davası raporu: Diyarbakır, İstanbul Şanlıurfa ilk üçte. Adalet Bakanlığı. Milliyet. 03 01, 2024 tarihinde https://www.milliyet.com.tr/gundem/turkiyenin-kan-davasi-raporu-diyarbakir-istanbul-sanliurfa-ilk-ucte-6048197 adresinden alındı
Pels, P. (1997) The anthropology of colonialism: Culture, history, and the emergence of Western governmentality. Annual Review of Anthropology, 26, 163–183.
Tan, A. (2009) Kürt Sorunu. İstanbul: Timaş Yayınları.
Tillion, G. (2006) Harem ve Kuzenler. (Ş. Tekeli, & N. Sirman , Çev.) İstanbul: Meis.
Ünsal, A. (1995) Anadolu’da Kan Davası: Yaşamak İçin Öldürmek (N. Öktem ve E. Öktem, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Yelboğa, M. (2025) Türkiye’deki Aşiret Ailesinin Doğu Anadolu’daki Yerel Görünümleri: Doğubeyazıt Örneği. Doktora Çalışması, T.C. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı Sosyoloji Bilim Dalı.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Alitunç Özdemir
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
